HAZAL OCAK
Dünya 2025’i ciddi bir iklim bilançosuyla geride bıraktı. 2025’in ilk ayı, küresel ölçekte en sıcak ocak ayı oldu. Deniz seviyesindeki yükselme hızı, 1993 – 2002 döneminin iki katına çıktı. Türkiye son 55 yılın en sıcak temmuz ayını yaşadı. Yaz aylarında ülkenin büyük bölümü “olağanüstü kuraklık” sınıfına girdi. İçinde bulunduğumuz iklim krizinin dinamikleri, 2026 yılının da zorlu geçeceğini gösteriyor. 2026, şimdiye kadarki en sıcak yıl olmaya aday ve aşırı hava olaylarının sıklığı ve şiddeti artmaya devam edecek.
Sıcak aylarda gerçekleşen orman yangınları, 2025’in en yıkıcı doğal afetleri arasındaydı. Haziran ve temmuz aylarında 53 şehirde çıkan yangınlarda 80 bin hektardan fazla alan kül oldu. Bu rakam yaklaşık 110 bin futbol sahası veya 15 Belgrad Ormanı büyüklüğüne denk geliyor. Avrupa’da ise 21 Ağustos itibarıyla bir milyon hektarın üzerinde alan yandı. Türkiye’nin yanı sıra İspanya, Portekiz, Yunanistan, Bulgaristan, Arnavutluk ve Karadağ, yangınlardan en çok etkilenen ülkeler oldu. Avrupa genelinde yangınlarda en az 30 kişi hayatını kaybederken 100 binden fazla kişi tahliye edildi. Avrupa’da ve Türkiye’de yağış rejimi de bozuldu; bir yanda kuraklık, bir yanda aşırı yağış kaynaklı afetler yaşandı.
2025 yazında sadece karada değil, denizlerde de sıcaklık rekorları kırıldı. Haziran 2025’te Akdeniz’in yüzey suyu sıcaklıkları, şimdiye dek ölçülen en yüksek haziran değerlerine ulaştı. 29 Haziran’da Akdeniz’in ortalama yüzey sıcaklığı 26 dereceyi aşarak normalin yaklaşık üç derece üzerinde seyretti. Fransa ve İspanya kıyılarında ise anomaliler dört dereceyi buldu. 1982-2019 yılları arasında Akdeniz’in yüzey suları 1.3 derece ısınırken, küresel okyanuslardaki ortalama sıcaklık artışı 0.6 derece ile sınırlı kaldı. Akdeniz İklim ve Çevresel Değişiklik Uzmanları Ağı’nın (MedECC) verilerine göre Akdeniz, küresel okyanuslardan iki – üç kat daha hızlı ısınıyor. Bu durum Akdeniz’i, iklim değişikliğinin etkileri karşısında en hassas bölgelerden biri kılıyor.
2025’in iklim bilançosunu çıkaran Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı’ya göre yapılan çalışmalar birçok iklim göstergesinin alarm verdiğini ispatlar nitelikte. Peki bu ne demek? Yavaşlı şöyle açıklıyor: “Atmosferdeki karbondioksit miktarı artmaya devam ediyor. Buzulların kapladığı alanlar azalırken deniz seviyeleri giderek daha hızlı yükseliyor. İklim değişikliği açısından kritik eşik kabul edilen 1.5 derecenin kalıcı olarak aşılacağına yönelik endişeler de oldukça yüksek. İklim krizinin dinamikleri, 2026’nın da çetin bir yıl olacağına işaret ediyor; şimdiden en sıcak yıl unvanını almaya aday.”
Yapılan çalışmalara atıfta bulunan Yavaşlı, iklim değişikliğiyle birlikte Türkiye’nin aynı anda hem kuraklıkla hem de sellerle mücadele etmek zorunda kalacağı uyarısında bulunuyor. Batı ve Güneybatı Anadolu’da kış yağışlarındaki azalma tarımsal kuraklığı artırırken, Doğu Karadeniz ve Doğu Akdeniz’de kısa sürede düşen sağanaklar ani sel felaketlerine yol açıyor. Yavaşlı’ya göre zıt görünen bu iki tehdidin beraber yaşanması, Türkiye’nin iklim rejimindeki köklü değişimi gözler önüne seriyor. Yavaşlı’nın 2026’ya ilişkin uyarıları özetle şöyle:
– İlk olarak küresel ortalama sıcaklıklar yüksek seyretmeye devam edecek. 2023’ün ikinci yarısında başlayan El Nino olayı, 2024’te rekor sıcaklıklara katkıda bulunmuştu; 2025’te de etkileri sürdü. 2026’ya girerken bu doğal iklim salınımının zayıflaması beklense bile atmosferde birikmiş rekor düzeydeki sera gazları, dünyanın termostatını yüksek tutmaya devam edecek. Bu da ekstrem hava olaylarının sıklığının ve şiddetinin artmaya devam edeceği anlamına geliyor.
– Türkiye özelinde, 2025’te yaşanan kuraklığın ve sellerin izleri 2026’da da kendini gösterebilir. Eğer 2025-2026 kışı bol yağış getirmezse, 2025 sonbaharına kadar süren yağış azlığı nedeniyle barajlarında ciddi açıklar oluşan İstanbul ve çevresinde su kesintisi riskleri gündeme gelebilir.
Bütün olumsuzluklara karşın 2026’nın aynı zamanda bir fırsatlar yılı da olabileceğine belirten Yavaşlı, şunları söyledi: “Türkiye’nin küresel iklim müzakerelerinde başrolde olacağı, kendi iklim politikalarını masaya yatırıp güçlendirebileceği bir yıl olacak. Bilim insanları olarak bizler, verilerin dilinden konuşarak uyarılarımızı yineliyoruz: Eğer sera gazı emisyonlarını hızla düşürür ve uyum eylemlerini ciddiyetle uygularsak, geleceğin iklimini şekillendirme şansımız var. Aksi halde ise 2025’te gördüklerimiz sadece bir başlangıç olabilir. Unutmayalım, iklim krizinde zamanla yarışıyoruz. Ancak kararlılıkla eyleme geçerek 2026’yı bir dönüm noktası yapmak elimizde.”
