HAZAL OCAK
Dünyanın en büyük adası Grönland paylaşılamıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, çıkışları, Danimarka ve Avrupa’nın yanıtları, Çin ve Rusya’nın gizlemedikleri ilgileri, yüzde 80’i buzullarla kaplı olan yaklaşık 60 bin nüfuslu bu adayı dünya gündemine oturttu. Trump, Danimarka’ya bağlı özerk bir bölge ola Grönland’ı isterken adanın stratejik konumunu ve ülkesinin güvenliğiyle ilgili gerekçeleri öne sürüyor ama asıl niyetin ne olduğu gün gibi ortada. Zira Grönland, yeraltı kaynakları açısından son derece zengin olan bir bölge. Dolayısıyla bütün dünyanın gözü aslında bu madenlerde…
Grönland, AB tarafından kritik öneme sahip olarak kabul edilen 34 ham maddenin en az 25’ine sahip. Bölge bol miktarda demir cevheri, grafit, tungsten, paladyum, vanadyum, çinko, altın, uranyum, bakır ve petrole sahip. Ama ülkenin zorlu coğrafyası, iklimi ve sınırlı altyapısı bunların çoğunun çıkarılmasını zorlaştırıyor. Ancak iklim krizinden yoğun olarak etkilenen Grönland’ın de içinde bulunduğu Arktik bölgesi, dünyanın çoğu bölgesinden iki ile dört kat daha hızlı ısınıyor. Bu da söz konusu zengin kaynakların çıkarılmasını bugün olmasa bile yakın gelecekte daha mümkün kılacak bir durum. Ancak bu potansiyel, gizli bir tehlike de barındırıyor.
Ne kadar uzak olursak olalım hepimizin yaşamını etkileme potansiyeli taşıyan bu tehdidi, yani bu madenlerin çıkarılmasının ne anlama geldiğini ve ne gibi çevresel riskler doğurabileceğini Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay’la konuştum. Söze, “Trump’ın Grönland’a yönelik tutumunun oldukça endişe verici olduğunu” söyleyerek başlayan Alpay, şöyle devam etti: “Grönland halkı, zorlama ve şiddet olmadan kendi geleceğini barışçıl bir şekilde belirleme hakkına sahip olmalı. Uluslararası güvenlik konusundaki yanlış endişeleri veya nadir toprak mineralleri ve diğer kaynakları yağmalama ve talan etme arzusu ne olursa olsun, Trump yönetimi ABD anayasası ve uluslararası toplum tarafından sorumlu tutulmalı. Uluslararası toplum, Venezuela’ya yapılan son yasadışı askeri müdahale ve Grönland halkına yönelik açık tehditler karşısında hukuku korumak ve daha fazla zararı önlemek için kararlı bir şekilde harekete geçmeli. Grönland’daki madencilik ve kritik elementlerin çıkarılması konusunda Trump’ın söz hakkı yok ve olmamalı.”
– Peki, olası madencilik faaliyetleri dünyayı nasıl etkileyecek; ne gibi riskler barındırıyor?
Grönland’da kritik önemde kabul edilen bakır, grafit ve neodim ve disprosiyum gibi nadir toprak elementlerinin ve minerallerin önemli miktarda bulunduğu bildiriliyor. Ancak bölgedeki herhangi bir madencilik faaliyeti, Grönland ekosistemi ve buz örtüsü nedeniyle büyük risk taşıyor. Grönland’daki en büyük maden yataklarından bazıları nadir toprak elementleri ile birlikte uranyum da içeriyor. Madencilik sırasında ortaya çıkan radyoaktif tozlar ve atıklar Kuzey Kutup rüzgârlarıyla geniş alanlara yayılabilir. Maden atıklarının fiyortlara veya buz altı su kaynaklarına sızması, ada halkının temel besin kaynağı olan balık ve fok popülasyonlarını zehirleyebilir. Madencilik için gereken yollar, enerji santralleri ve limanlar gibi devasa altyapılar, bölgedeki karbon salınımını artırır. Madencilik faaliyetleri ve artan gemi trafiği; balina, narval ve diğer deniz memelilerinin göç yollarını ve iletişimini bozar. Kara madenciliği, misk öküzü ve kutup tilkisi gibi türlerin yaşam alanlarını parçalayabilir.
– Ne yapılması gerekiyor?
Koruma altındaki alanlar ve ekolojik açıdan önemli diğer alanlar madencilik faaliyetlerine kapalı olmalı. Titiz sosyal ve çevresel durum değerlendirmeleri yapılmalı ve sıkı önlemler alınmalı. Yerel toplulukların haklarına saygı gösterilmeli. Tedarik yapılan yerlerde, bu kaynaklara sahip ülkeler ve topluluklar en fazla faydayı sağlayanlar olmalı. Minerallerin kullanımında, gereksiz amaçlar yerine enerji dönüşümü uygulamaları öncelikli olmalı. Hükümetler, kalkınma baskılarını azaltmak için yeni mineral kaynakları aramadan önce talep azaltma ve döngüsellik önlemlerine öncelik vermeliler.
