Çin’in hızlı treni nereye gidiyor?

ARSÈNE RUHLMANN

Çin’e son gidişinin üzerinden 25 yıldan uzun bir süre geçmiş yabancı bir yolcu için karşılaştığı manzara son derece çarpıcı olabilir. Şanghay’ın en eski havalimanı olan Şanghay – Hongqiao’daki hızlı tren garı, üçüncü bir terminali andırıyor. Sadece biletli yolcuların girebildiği, modern, konforlu, çeşitli mağazalar ve uygun fiyatlı restoranlarla donatılmış bu devasa boyutlardaki istasyon, Çin’deki hızlı tren garlarının bir örneği… Her şey bir havaalanı salonunu andırıyor: Bekleme salonundaki koltukların düzeni, peronlara açılan biniş kapıları, üzerinde İsviçre markalı bir saat bulunan elektronik bilgi panosu… Mekân tasarımının kalitesi, yönlendirme levhalarının ve yolcu akışının kusursuz düzeni özellikle etkileyici.

Çin demiryollarının gerçekleştirdiği büyük teknolojik atılım yadsınamaz: 1997 yılında, Şanghay ile Suzhou arasındaki 85 kilometrelik mesafeyi yaklaşık iki saatte almıştık. O dönemde Çin trenlerinin ortalama hızı saatte 48 kilometreydi. 2006’da uygulanmaya başlanan 11. Beş Yıllık Plan ile temelleri atılan hızlı tren ağı, Roma İmparatorluğu’nun dikey – yatay şehir planlarını veya geleneksel Çin imparatorluk şehir modellerini andıracak şekilde “dört dikey, dört yatay hat” şeklinde kurgulandı. Başlangıçta “faydalı Çin” olarak bilinen ve büyümenin lokomotifi olarak görülen Pekin, Şanghay, Chengdu ve Chongqing gibi bölgelere odaklanan proje daha sonra genişletildi. 2008 yılında açılışı yapılan Çin yüksek hızlı tren ağı 2012 yılında 18 bin kilometreye ulaştı. 2025’e gelindiğinde ise 46 bin kilometreye ulaşan hat uzunluğu, dünyadaki yüksek hızlı tren ağının dörtte üçünü oluşturuyordu. 10 yıl içindeki hedef ise 70 bin kilometreye ulaşmak. Yetkililer, il düzeyindeki 333 kentin tamamını bir yüksek hızlı tren hattına bağlama isteklerini dile getiriyor. 2011’de saatte 70 kilometreye çıkan ortalama hız, bugün 100 kilometreye yaklaşmış durumda. (1) 1997’de Şanghay ile Suzhou arasında iki saat süren yolculuk ise bugün yaklaşık 20 dakika sürüyor.

Ama bugün istikametimiz Vuhan… Trene bindiğiniz anda kendinizi yine bir uçağın içindeymiş gibi hissediyorsunuz: Koltuk arkasından açılan o klasik katlanır masalar, koridorda dolaşan yemek arabası, her koltuğun önünde hazır bulunan kağıt torbalar ve plastikle kaplanmış güvenlik talimatları… Bu ilk kuşak yüksek hızlı trenlerin gri kareli desenle kaplı geniş koltukları ve artık biraz eskimiş iç tasarımı, insanı 1980’lerin başındaki bir Pan American Airways uçağına götürüyor adeta. Çin, yüksek hızlı tren modelini öyle tasarlamış ki, buna “raylar üzerinde bir hava yolu ağı” demek mümkün. Bu tercih gerçek anlamda bir teknolojik yenilik içermese de, demir yolu dünyasında daha önce görülmemiş şaşırtıcı uygulamalara sahne oluyor.