Oligarklar cumhuriyeti

SÉBASTIEN GOBERT

Gazeteci. “L’Ukraine, la République et les oligarques – Ukrayna, Cumhuriyet ve Oligarklar” (Tallandier, Paris, 2024) kitabının yazarı.

2019 yılındaki devlet başkanlığı seçimlerini oyların yüzde 73’ünü alarak kazanan Volodimir Zelenski, “yeni bir dönem” vadediyordu. Ulusal siyasetin, on yıllar boyunca oligarkların çıkarlarıyla şekillendiği ülkede büyük ilgi gören “Halkın Hizmetkârı” adlı televizyon dizisinde canlandırdığı dürüst ve tesadüfi bir şekilde aday olmuş siyasetçi imajı, aldığı bu büyük destekte etkili olmuştu. Altı yıl sonra, Şubat 2022’deki Rus işgalinden bu yana ülkenin yaşadığı en büyük yolsuzluk skandalıyla karşı karşıya. Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU) kasım ayının ortasında, sivil nükleer enerji operatörü Energoatom’un alt yüklenicilerinden rüşvet sızdıran bir haraç sistemi kurduğunu ortaya çıkardı. 100 milyon doları aştığı tahmin edilen bu yolsuzluk ağı, Rus bombardımanlarına düzenli olarak hedef olan ve şeffaf olmayan yönetim anlayışıyla zaten kırılgan hale gelen elektrik üretim şebekesinin daha da zayıflamasına neden oldu.

Bu ifşaatlar, adalet ve enerji bakanlarının koltuklarını kaybetmeleriyle sonuçlandı. Birkaç hafta sonra da yönetimin önemli isimlerinden Andriy Yermark istifa etti. Aynı zamanda Ukrayna heyetinin başkanı olan Yermark’ın görevden ayrılması, Kiev’in müzakerelerde zaten kırılgan olan konumunu daha da zayıflattı. Rus ordusunun Donbas’taki yavaş ama istikrarlı ilerleyişiyle karşı karşıya kalan Ukrayna, bir yandan da giderek derinleşen askere alma kriziyle mücadele ediyor. Ülke ayrıca ABD yönetiminin baskısı altında. Washington, giderek marjinalleştirilen Avrupalıların etkileyemediği ABD – Rusya planı temelinde bir uzlaşma sağlanamazsa Kiev’den desteğini çekme tehdidinde bulunuyor. ABD Başkanı Donald Trump ve yakın çevresi, “uzak ve kazanılması imkânsız” olarak gördükleri bu çatışmadan uzaklaşma niyetlerini meşrulaştırmak için artık yolsuzluk argümanını da kullanıyor. (1) ABD Kongresi’ndeki iki partinin sağladığı çoğunluk, 11 Aralık günü yeni bir yardım paketini onaylamış olsa da söz konusu yardımın miktarı sembolik düzeyde kaldı. Ukrayna’ya verilen desteğin büyük bölümü artık diğer müttefik devletlerin omuzlarında; ancak yaşanan son skandal, onların güvenini de sarsabilir.

Son görevden almalar, soruşturmacıların çalışmalarını engellemek isteyen iktidarın yolsuzlukla mücadele kurumlarını, başsavcılık ve cumhurbaşkanlığı ofisinin kontrolü altına sokma girişimlerini unutturmuş değil. Geçen temmuz ayının sonunda, Kiev ve diğer büyük kentlerde binlerce kişinin katılımıyla düzenlenen eylemler bu girişimi engelledi. Başkanın yakın çevresine karşı güvensizlik devam ediyor. New York Times tarafından 5 Aralık günü yayımlanan haber, Ukrayna yönetiminin yabancı yardım alan büyük kamu şirketlerinin yönetim kurullarındaki yolsuzlukla mücadele çabalarını da engellediğini ortaya koyarak durumu daha da ağırlaştırdı. (2)