İsrail’in kaos ve parçalama taktiği

KARIM ÉMILE BITAR

Beyrut Saint Joseph Üniversitesi’ndeki Georges-Corm Uluslararası İlişkiler, Ekonomi Politik ve Fikirler Tarihi Kürsüsü Başkanı ve Paris Sciences Po’da öğretim görevlisi.
Çeviri: IŞIL GÜRCAN

“İsrail işgali ayrım gözetmeden vurdu. (…) Köylerin ve şehirlerin yıkıldığı, sivillerin katledildiği doğrulandı. (…) İsrail devleti Güney Lübnan’da, 1948’de Celile’de ve başka yerlerde başarıyla uyguladığı yöntemi hayata geçiriyor: Güney Lübnan’ı ‘Filistinleştiriyor’. (…) İsrail’in eylemleri, orantısız görünseler bile meşru karşılıklar olarak değerlendirilirken, Filistinlilerin eylemleri yalnızca terör suçları olarak ele alınıyor. Ve ölen bir Arap’ın ölüsünün ölçüsü ve ağırlığı, bir İsrailli ölüsüyle aynı değil. (…) İsrail neredeyse oybirliğiyle sağlanmış bir suç ortaklığına güvenebilir.” Bu satırlar, İsrail hava kuvvetlerinin birkaç dakika içinde 350’den fazla Lübnanlı sivili öldürdüğü ve yaklaşık bin 500 kişiyi yaraladığı, geçen 8 Nisan’daki “Kara Çarşamba’nın” hemen ardından yayımlanmadı. Gilles Deleuze, bu satırları 7 Nisan 1978’de Le Monde’da kaleme aldı. (1) Filozof, İran Devrimi’nden bir yıl önce ve 1982’deki büyük işgalden dört yıl önce başlayan, 18 binden fazla insanın ölümüne yol açan, yaklaşık bir milyon Lübnanlının göç etmesine neden olan ve Hizbullah’ın doğuşuna katkıda bulunan Litani Operasyonu’nu eleştiriyordu.

İsrail ordusu, yaklaşık yarım yüzyıl sonra “sedirler ülkesi” olarak anılan Lübnan’da yeni ve geniş çaplı bir operasyon yürütüyor. Tel Aviv, tıpkı Gazze’de olduğu gibi, askeri saldırılarını kalıcı bir siyasal çözüme dönüştürme konusundaki yetersizliğini sergiliyormuş gibi görünüyor. (2) Eski ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, “İsrail’in bir dış politikası yoktur, sadece iç politikası vardır” demişti. Bazıları özellikle Güney Lübnan’ı da kapsayacak bir “Büyük İsrail’in” kurulmasını savunan mesihçi hareketlerin yükselişi, ülkenin iç siyasal yaşamını dönüştürdüğü gibi dış politikasını da etkiliyor. Peki bu durum, eski “çevre doktrinini” yeniden mi gündeme getiriyor?

Bu doktrin, 1950’ler ve 1960’larda Başbakan David Ben-Gurion’un öncülüğünde geliştirildi. (3) Amacı, Arap olmayan güçlerle veya baskın Arap rejimlerine düşman olan çevre aktörlerle ittifaklar kurarak İsrail’in bölgesel izolasyonunu kırmaktı. Bu aktörler arasında, Şah yönetimindeki İran, Kemalist Türkiye ve Haile Selassie idaresindeki Etiyopya, çeşitli bölgesel azınlıklar veya ayrılıkçı gruplar, 1920’de Fransa ve Maruni Kilisesi tarafından kurulan Büyük Lübnan devletine her zaman kuşkuyla ya da düşmanca yaklaşan radikal ve kimlikçi bazı Hristiyan çevreler, Irak ve Suriye’deki bazı Kürt hareketleri vardı. Arap dünyasını kuşatmaktan çok, İsrail’in kendisini içinde gördüğü stratejik kıskacı gevşetmek hedefleniyordu. Ayrıca, istihbarat toplama, pazarlara erişim, teknolojik iş birliği, diplomatik destekler ve güvenlik ortaklıkları gibi hedefler güdülüyor; etraflarındaki muhalif unsurlara destek verilerek Arap rakiplerin zayıflatılması amaçlanıyordu. Bu yaklaşım, güç dengelerinin pragmatik bir yaklaşımla ve çoğu zaman etkili biçimde okunmasına dayanıyordu.

1978’de Camp David Anlaşmaları ile Kahire ile varılan uzlaşma ve ardından 1994’te Ürdün ile yapılan barış, stratejik dengeleri köklü biçimde değiştirdi. Başlıca askeri rakip olan Mısır doğrudan çatışmadan vazgeçti. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) 1993 tarihli Oslo Anlaşmaları çerçevesinde İsrail’i tanıdı. Sovyetler Birliği’nin dağılması ise küresel ortamı yeniden şekillendirdi. Bu gelişmelerin ardından birçok kişi söz konusu doktrinin artık geçerliliğini yitirdiğini düşündü. Özellikle, 1979’daki İran Devrimi’yle önemli bir müttefik olan Şah rejiminin yerini açık bir düşmanın alması ve 2003 yılında Recep Tayyip Erdoğan’ın Türkiye’de iktidara gelişi sonrasında Türkiye – İsrail ilişkilerinin kalıcı biçimde bozulması bu kanaati daha da güçlendirdi.