Fransız casus okulu

HAGER BEN JAFFEL

Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi (CNRS) araştırma görevlisi. “Anglo-European Intelligence Cooperation. Britain in Europe, Europe in Britain” (Routledge, Londra, 2020) kitabının yazarı.

Televizyon dizisi Efsaneler Bürosu’nun (Le Bureau des légendes) kahramanına atıfta bulunan “Diplôme Malotru” ya da “Casus Eğitim Merkezi”… Fransa’ya istihbarat ajanları yetiştirmeyi amaçlayan Sciences Po Saint-Germain-en-Laye programı için pek çok takma ad kullanılıyor. Üniversite ile gizli servisleri birbirine yakınlaştırmayı hedefleyen kamu kuruluşu İstihbarat Akademisi’nin iş birliğiyle 2019 yılında hayata geçirilen “İstihbarat ve Küresel Tehditler Diploması Programı” (DiReM), öğrencileri “ülkeyi etkileyen güvenlik tehditlerinin gerçekliği ile bu tehditleri önleme ve onlarla mücadele etmeye yönelik mevcut yöntemler” konusunda eğitmeyi amaçlıyor. Akademi, diplomanın mesleki açıdan “uygunluğunu” sağlamak amacıyla eğitimin içeriğini bizzat denetliyor.

Bu program, genellikle farklı siyasal bilgiler enstitüleri bünyesinde yürütülen ve istihbarat alanına odaklanan üniversite eğitimlerinin yükselişinde önemli bir rol oynuyor. Nitekim, her ikisi de Dış Güvenlik Genel Müdürlüğü (DGSE) kökenli olan Philippe Hayez ve Jean-Claude Cousseran tarafından verilen “Demokrasiler için istihbarat toplamak, demokraside istihbarat toplamak” başlıklı bir ders, henüz 2010 yılında Paris kampüsünde açılmıştı. Hava ve Uzay Okulu ile birlikte hareket eden Sciences Po Aix-en-Provence ise çağdaş tarih profesörü Walter Bruyère-Ostells ile Hava Korgeneral Serge Cholley’nin birlikte yönettiği “İstihbarat ve Risk ile Tehdit Öngörüsü Uzmanlığı” adlı bir yüksek lisans programını 2021 yılında başlattı. Diğer eğitimlerde olduğu gibi bu yüksek lisans programı da akademisyenler ile istihbarat veya güvenlik profesyonellerini bir araya getiren karma bir eğitmen kadrosuna dayanıyor. Sınırların bu şekilde iç içe geçmesi yalnızca Fransa’ya özgü bir durum değil. Bu durum, Manş Denizi’nin öte yanında yaygın olan “Intelligence Studies” (İstihbarat Çalışmaları) modelinin karakteristik özelliği. Bu kavram birbirine sıkı sıkıya bağlı iki gerçeği kapsıyor: İlki, bir dizi uzmanlık eğitimi ve uzmanlık diploması; ikincisi ise yönetim bilimi.

İstihbarat Çalışmaları, 1990’lı yıllardan itibaren Birleşik Krallık’taki birçok üniversitede, özellikle de Londra’daki King’s College’ın “Savaş Çalışmaları” bölümü bünyesinde yükselişe geçti. Dünya çapında üne sahip olan bu bölüm, 2023 yılında Kraliyet İstihbarat Çalışmaları Merkezi’ni (KCSI) kurdu. İngiliz Elektronik İstihbarat Ajansı’nın (GCHQ) eski yöneticisi David Omand ile Ortak İstihbarat Komitesi (JIC) Başkanı Madeleine Alessandri, merkezin açılışı nedeniyle düzenlenen törende yaptıkları konuşmalarda, atılan adımı överek, mevcut veya gelecekteki tehditleri analiz etme ve bu tehditlere karşı mücadele etme misyonunda birleşen akademi dünyası ile pratik saha arasındaki köklü bağların bir zirvesi olarak nitelendirdi.