Buğday bitlerinin hak arayışı

MUSTAFA K. ERDEMOL

St. Julien Alplerde küçük bir kasabadır; yerel ekonomisi çökmek üzere olan bir kasaba… Kentin ileri gelenlerinin çözmesi gereken bir sorun vardır ki kasabanın geleceğiyle ilgilidir. Buğday bitleri tarlalara zarar vermiş, ürünü kullanılamaz hale getirmiş, üretici iflas etmiş, dahası halkın yiyeceği azalmıştır.

Dönem 16. yüzyıldır, buğday bitleriyle baş etmenin ne tür yolları vardır, halk bunlardan ne kadarını uygulamıştır bilinmez. Bilinen, kasaba halkının kilisenin mahkemesine başvurup buğday bitlerinden davacı olduklarıdır.

Kimsenin bu durumu garipsemediğini belirtmem gerek. Önceki yüzyıllarda da hayvanlardan davacı olup mahkemelere koşanlar vardır çünkü. Örneğin 13. Yüzyılda Mainz köylüleri de tarlalarını istila eden yeşil böcekleri mahkemeye vermiş, görülen davada böceklerin savunuculuğunu üstlenen avukat, davayı kazanmakla kalmamış böceklere bir parça toprak verilmesini de sağlamıştır.
Üç yüz yıl sonra St. Julien’de de mahkeme hakimi, buğday bitlerini savunmak için iki avukat görevlendirdi. Avukatlar iyi savunma yaptılar; dünyadaki meyvelerin sadece insanlar için yaratılmadığını belirterek dava edilen buğday bitlerine karşı kabaca, düşüncesizce davranmanın uygun olmadığını söylediler.

Cenevre Gölü’ndeki Bufa balıkları somonları rahatsız ettikleri için balıkçılar tarafından mahkemeye verildiler. Onlardan ya “eylemlerini durdurmaları” ya da “gölü terk etmeleri” istendi, yıl 1451’dir. Somon balıkları davayı kazandı. Fransa Vanves’de, yıl 1750’dir, bir erkek ilişkiye girdiği dişi bir eşekle mahkemeye çıkarıldı. Tanıklar adamı değil, eşeği savundular. “Bir anlık gaflet” sonucu ilişkiye razı olduğunu söyledikleri eşeği dört yıldır tanıdıklarını, hayvanın çok iyi bir karakteri olduğunu anlattılar. Eşek affedildi, adamı yaktılar. Eşeği savunmada elbette köyün değerli bir işgücünden yoksun kalması endişesi de etkiliydi. Marks’ın kulakları çınlasın; “her çatışma ya da savaş sınıfsaldır, her çatışma ekonomik gerekçelere dayanır”. Tüm bunları Sadakat Kadri’nin “The Trial – A History From Socrates to O.J. Simpson” adlı muhteşem kitabında okuyabilirsiniz. Onlarca örnek var.