SOMALİLAND’DE ATEŞLE OYUN

BRENDON NOVEL

Montreal Üniversitesi Uluslararası Çalışmalar ve Araştırmalar Merkezi’nde (CERIUM) Afrika araştırmacısı.
Çeviri: YAREN ŞAHİN

Somaliland “Cumhurbaşkanı” Abdurrahman Muhammed Abdullahi, namıdiğer “Irro”, Kudüs’te gövde gösterisi niteliğinde bir törenle “büyükelçilik” açılışı yaptı. İsrail, Aralık 2025’te Somali’nin kuzeybatısında yer alan bu ayrılıkçı yapıyı resmen tanıyan dünyadaki ilk ülke olmuştu. Yaklaşık bir hafta süren temasları sırasında sırasında Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar ile bir araya gelen “Irro”, aşırı sağcı ve üstünlükçü siyasetin simge isimlerinden Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ile de kameralara samimi pozlar verdi. İsrail Parlamentosu’nu (Knesset) da ziyaret eden Somaliland lideri, Başbakan Benyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından içeriği gizli tutulan bir “stratejik işbirliği bildirisine” imza attı.

Somali, Somaliland’i halen kendi egemenlik alanı olarak görüyor. Ancak Muhammed Siyad Barre rejiminin 1991 yılında çöküşünün ardından başlayan şiddet ortamında tek taraflı bağımsızlığını ilan eden bölge üzerinde hiçbir fiili denetimi yok. “Başkent” Hargeysa yönetimi, uluslararası tanınma arayışını öncelikle tarihsel tezlere dayandırıyor. Önce İngiliz himayesinde giren, ardından İngiliz sömürgesine dönüşen Somaliland, 1960’ta bağımsızlığını kazandıktan yalnızca birkaç gün sonra İtalya’dan yeni kurtulan Somali ile birleşmişti. Kendisini aynı zamanda bir “istisna” (1) olarak konumlandıran yönetim, muhalif gösterileri bastırıp giderek daha otoriter bir eğilim sergilese de görece istikrarlı olan bölgede düzenli olarak çok partili seçimler yapılıyor. Son olarak Somaliland, Aden Körfezi kıyısındaki jeostratejik konumunu da önemli bir koz olarak öne çıkarıyor.

Tel Aviv ile resmi ilişkiler kurulması, diplomatik tecridi kırmayı amaçlayan bu stratejinin bir parçası. Hargeysa yönetimi özellikle Çin’in bölgedeki nüfuzunu dengelemek adına Somaliland’in jeostratejik önemine ilgi duyan ABD’li muhafazakâr ve İsrail yanlısı çevrelerin desteğini arkasına aldı. Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz ile Netanyahu’ya yakınlığıyla bilinen ve Kudüs’teki Siyon Dostları Müzesi’nin kurucusu olan Evanjelik Hristiyan Mike Evans, ABD Başbakanı Donald Trump’a Somaliland’i tanıması için çağrıda bulunuyor. (2) Evans, Somaliland’i “Afrika’nın İsrail’i” diye niteliyor. Irro’nun selefi Muse Bihi Abdi (2017-2024) ABD’nin desteğini kazanabilmek için Afrika kıtasının geri kalanının aksine Tayvan ile diplomatik ilişkiler kurmuştu.

Trump, geçen 2 Aralık’ta “hiçbir işe yaramayan” bir “fare deliği” diye nitelediği Somali’ye yüklendi. ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilci Yardımcısı Tammy Bruce ise Tel Aviv’in kendi müttefiklerini seçme hakkını savundu. Ancak Somaliland’in tanınması henüz Washington’ın gündeminde değil. İsrail’in bu adımı, dünyanın geri kalanında Somali’ye yönelik güçlü bir destek dalgasını tetikledi. Avrupa Birliği’nden Mogadişu’nun da üyesi olduğu Arap Birliği’ne ve önceli olan Afrika Birliği Örgütü’nün 1964’te benimsediği “sınırların dokunulmazlığı” ilkesine bağlılığını sürdüren Afrika Birliği’ne kadar geniş bir cephe Somali’nin yanında saf tuttu.