İRAN’DA KAZANMAMAK !

RENAUD LAMBERT

Bazı analizler otoportrelere benzer. Dayandıkları varsayımlar, aslında en çok onları kaleme alanlar hakkında fikir verir. Washington ile Tahran arasındaki çatışma ortamında Çin’in hedeflerine yönelik Batı’da yapılan pek çok analiz de aynı nitelikte: Foreign Affairs dergisinde değerlendirmelerde bulunan iki uzman, Pekin’in “çatışmadan yararlanarak ABD’nin gücünü zayıflatmak” ve “ABD’nin egemenliği altındaki uluslararası düzeni baltalamak istediğini” ileri sürüyor. Akademisyen Phillips O’Brien “Çin, son darbeyi vurmaya mı hazırlanıyor?” sorusunu gündeme getirirken, gazeteci François Lenglet, Le Parisien gazetesinde “Pekin’in İran savaşını neden kazanacağını” ayrıntılı olarak açıklıyor. (1)

Ancak kendisine sürekli yakıştırılsa da Çin Komünist Partisi’nin, ABD hegemonyasını devirme konusuna takıntılığı olduğuna dair hiçbir işaret yok. “Büyük jeopolitik değişim” hakkında çok sayıda uyarı yapılıyor ama aslında her şey, Pekin’in çok faydasını gördüğü “ABD egemenliğindeki uluslararası düzeni” aşındırmaktan çok, düzenin aşınmasının etkilerine maruz kaldığını gösteriyor. Dolayısıyla bir tür “Çin emperyalizmi” gerçekten var olabilir ancak bu, Batı medyası ve liderlerini alarma geçiren türden, ilk bakışta kolayca kavranabilecek bir emperyalizm değil. Söz konusu olan Çin’in üstün gelmesini sağlama iradesi değil, Amerikan üstünlüğünün kaostan daha iyi olduğuna duyulan inanç. Bu benzersiz – ve geçici – jeopolitik tutum, Washington’un uzun süredir garantörü olduğu küresel dengeleri fazla sarsmadığı ve Çin’in gelişimini engellemediği sürece, ABD’nin hâkim korumunu korumasının arzulanmasına yol açıyor.

Çin’in, ABD’nin İran’da hızla ilan ettiği zaferi kazanamamasından memnun olduğuna şüphe yok. Çatışmanın henüz başlamadığı 20 Ocak 2026’da, bir grup milliyetçi akademisyen, “Teşekkürler Bay Trump” gibi alaycı bir başlık taşıyan bir metin yayımladı: Gümrük vergileri için “Teşekkürler”; bunlar “ABD’nin üzerine kapanan bir tuzak” oldu ve “Çin’i teknolojik özerkliğe zorladı”; “Kurallara dayalı düzenin” gerçek yüzünü ortaya çıkaran “Önce Amerika” adlı hegemonik politika için de “teşekkürler”. Washington’un “güvenilirliğini sarsan tweet’leriniz” ve “çılgın teorileriniz” için de “teşekkürler”. Son olarak, “Amerika’nın siyasi çöküşünü hızlandıran bir faktör” olarak hareket ettiğiniz için de “teşekkürler”. (2) Bu metin bir ay sonra yayımlanmış olsa, yazarlar İran macerası için de Trump’a teşekkürlerini sunardı.

Neo-muhafazakar senatör Lindsey Graham’a (daha sonra yaşamını yitirdi) göre, çatışmanın nedenlerinden biri ABD’nin en büyük rakibini zayıflatmaktı. Graham, 8 Mart 2026’da Fox News’te yayımlanan programda, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun kaçırılması ve ardından İran’a saldırı başlatılmasını övüyordu: “Venezuela ve İran, dünyadaki petrol rezervlerinin yüzde 31’ine sahip. (İran rejimi düştüğünde) Bilinen rezervlerin yüzde 31’ini kapsayan ortaklıklar kuracağız. İşte Çin’in kabusu bu.” Dolayısıyla Caracas ve Tahran’a yönelik hamlelerin hedefinde Pekin vardı; zira hidrokarbon ithalatına bağımlılığı Çin’in yumuşak karnıydı…

Ama yanıldı… The Economist, çatışmaların başlamasından altı ay sonra, Çin’in devasa stratejik rezervlerinin ülkeyi “dünyanın önde gelen petrol gücü” konumuna yükselttiğini belirtti: “İran’daki savaş, petrol üretimi tarihindeki en büyük arz şokuna yol açtı. Buna rağmen, çatışmaların en şiddetli döneminde bile petrolün varil fiyatı, çok sayıda analistin savaşın başında öngördüğü 150 dolara ulaşmadı.” (9 Ağustos 2026) Fiyatlar o dönemde yükselmediyse, bunun en önemli nedeni Pekin’in böyle istemesiydi: “Çin, şubat ile haziran ayları arasında ham petrol ithalatını yarı yarıya azalttı; günde 5.5 milyon varillik bu düşüş, uzmanlara göre küresel referans olan Brent petrolünün fiyatını 30 dolar veya daha fazla aşağı çekmeye yetecek düzeydeydi.” Pekin’i zayıflatması beklenen savaş, “Çin’in tek başına, dünya petrol piyasasını birkaç ay boyunca istikrara kavuşturabilecek durumda olduğunu gösterdi.”