HALUK ERDEMOL
Çevirmen
Resimdeki yürek burkan sahne İngiltere monarşisinin tarihinde kraliçelik tacını sadece dokuz gün taşıyabilmiş bir başın gövdesinden ayrılacağı anın birkaç dakika öncesini betimliyor.
Tarih kitaplarında geçiştirilmek istenir gibi kısa cümlelerle yer verilen Lady Jane Grey’i ve çok kısa süren kraliçeliğini tarih sahnesinde konumlandırabilmek için önce İngiltere tarihinin en çok ses getiren kralı VIII. Henry ve ardıllarına değinmek gerekiyor. VIII. Henry, ağabeyi Arthur’un erken ölümü üzerine ondan dul kalan Aragonlu Catherine ile evlenmişti. Catherine, Kristof Kolomb’a Yeni Dünya’nın vizesini veren İspanya kraliçesi İsabella’nın kızlarından biriydi. Dönemin Kutsal Roma İmparatoru V. Charles kızkardeşinin oğluydu.
VIII. Henry ile Catherine’in 18 yıllık evliliklerinde sahip oldukları altı çocuktan sadece bir kız, Mary sağ kaldığından VIII. Henry tahtını bırakacağı bir erkek evlat sahibi olmak isteği ve telaşı içinde Catherine’i boşayıp onun nedimelerinden Anne Boleyn’le evlenmek istemiş, bu uğurda Papa ile bağlarını kopararak aforoz edilmiş, böylece ülkesinde protestanlığın öncülüğünü yapmıştı.
VIII. Henry’in ikinci evliliğinden Elizabeth ismi verilen bir kız, üçüncü evliliğinden de sonunda kavuştuğu bir oğlan, Edward dünyaya gelmişti. Kral çocuksuz sonuçlanan üç evlilik daha yaptıktan sonra 1547’de öldüğünde Edward, henüz 10 yaşındayken VI. Edward sanıyla tahta geçmişti. Yasa gereği, erişkinliğe ulaşıncaya dek Kraliyet Danışma Kurulu’nun gözetimi altında kalacaktı.
Jane Grey ise VIII. Henry’nin kızkardeşinin kızının kızıydı, yani Edward’ın uzaktan kuzeni oluyordu. Ardıllık Yasası’na göre Edward’dan sonra tahta geçmesi beklenen ilk ardıl Edward’ın üvey ablası Mary, ikinci ardıl da diğer üvey kardeşi Elizabeth idi. Çocuk kral VI. Edward yetişkinliğe erişemeden zamanının başa çıkamadığı bir hastalıktan veya veremden 6 Temmuz 1553’de öldüğünde birinci ardıl Mary tahta çıkamadı. Çünkü protestanlığı benimseyen Edward, İspanyol kökenine sadık kalan ve babasının reformist yaklaşımlarını kabul etmeyen koyu katolik Mary’nin protestanlığı ülkeden sileceğinden emindi ve ölüm döşeğinde imzaladığı özel bir vasiyetname ile Jane Grey’i kendinden sonra tahta geçecek kişi olarak belirlemişti. Jane ve ailesi protestandı, üstelik Jane’in kayınpederi John Dudley çoğunluğu protestanlardan oluşan Kraliyet Danışma Kurulu’nun başkanıydı. Vasiyetnamenin hazırlanmasında Dudley’in önemli rolü olduğu söylenir.
Edward’ın ölümü üzerine Jane Grey, Kurul’un onayıyla 10 Temmuz’da kraliçe ilan edildi. 16 yaşındaydı. Bu arada Edward’ın sonunun yaklaştığını gören Mary, Londra’yı terk etmiş, ülkenin iç kısımlarına giderek kendine taraftar toplamaya başlamıştı. Gittiği yerden Kurul’a bir mektup gönderip tahtın asıl sahibinin kendisi olduğunu bildirmişti. Öte yandan Mary’i bir tehdit olarak gören Dudley hem gelininin tahtını hem de kendi koltuğunu güvence altına almak, ayrıca oğlunun krallık konumunu pekiştirmek için Mary’nin desteksiz kalması gerektiğini biliyordu. Mary’e karşı bir hareket başlatmak amacıyla 14 Temmuzda bir grup askerle Londra’yı terk etti.
Dudley saraydan ayrıldıktan sonra Mary’nin mektubunu alan Kraliyet Danışma Kurulu taraf değiştirdi ve 19 Temmuzda Mary’yi kraliçe ilan etti. Dudley’in yokluğunda Mary’nin mektubundan etkilenerek vardıkları karar, kral olsa da erişkinliğe ulaşmamış Edward’ın vasiyetnamesinin Ardıllık Yasası ile çelişiyor olmasıydı. Jane zindana atıldı, üç ay önce evlendiği eşi, yani Dudley’in oğlu da. Jane, eşine kral sanını vermek istememiş, bu konuyu parlamentoya bırakmıştı.
Yeni kraliçe, 37 yaşındaki Mary 3 Ağustosta Londra’ya dönüşünde sevinç gösterileriyle karşılandı. Dudley 22 Ağustosta idam edildi. Jane Grey ile eşi vatana ihanetle suçlandı. Oluşturulan özel mahkemeye delil olarak Jane’in haksız yere kraliçe sanı ile imzaladığı ileri sürülen bazı belgeler sunuldu. Sonunda Jane ve eşi idama mahkûm edildi. Jane’in seçimine bağlı olarak yakılmak veya boynu vurulmak suretiyle gerçekleştirilecek olan idamı için 9 Şubat 1554 günü belirlenmişti. Fakat katolik inanca dönmesi için kendisine üç günlük süre tanındı. Mary’nin bu amaçla Jane’in hücresine gönderdiği subay görevini başaramadı.
Jane’in yaşamının bağışlanma olasılığı vardı. Fakat Ocak 1554’deki bir ayaklanma bu olasılığı ortadan kaldırdı. Ayaklanmanın nedeni Mary’nin, akrabası İspanya kralı II. Philip ile evlenmek istemesiydi. O sırada 27 yaşında olan Philip, Kutsal Roma İmparatoru V. Charles’ın oğluydu. Protestanlar bu evlilik ile katolikliğin ülkede geri dönülmez biçimde yerleşeceğinden endişe ediyor ve halk bir İspanyol kral istemiyordu. Ayaklanmanın önderleri arasında Jane’in babası ve amcaları da vardı. Ayaklanmada hiçbir rolü olmamasına karşın salt bu bağlantı nedeniyle Jane’in yaşamının bağışlanmasından vazgeçildi.
Cellatın karşısına çıkarılan Jane, takılarını ve eldivenlerini hizmetçilerine verdikten sonra göz bağını kendi taktı. El yordamıyla bulduğu kütüğe boynunu uzatırken Hz. İsa’nın son sözleri döküldü dudaklarından: “Tanrım, ruhumu ellerine teslim ediyorum.”
I. Mary aklına koyduğu üzere II. Philip ile evlendi (1554.) Bu evlilik nedeniyle Mary aynı zamanda İspanya kraliçesi oldu, II. Philip de İngiltere kralı. İspanyol kökeni dolayısıyla İspanya kraliçesi ünvanına tutkuyla sarılması Mary için uzun ömürlü olmadı. 1558’de öldü. Dört yıllık kraliçeliğinde kardeşi Edward’ın endişelerini haklı çıkarmayı başardı. Ülkesinde başlattığı protestan avı sırasında üç yüze yakın protestanın yakılarak öldürülmesini onayladı ve böylece vatandaşlarının taktığı “Bloody Mary – Kanlı Mary” lakabını hak etmiş oldu.
