Brüksel’in arka bahçesi: Balkanlar

JEAN-ARNAULT DÉRENS

Gazeteci. Laurent Geslin ile birlikte “Les Balkans en 100 questions. Carrefour sous influences” (Tallandier, Paris, 2023) adlı kitabın ortak yazarı.

Avrupa Birliği’nin ve genişleme sürecinin kaderi, belki de Gjader’de yazılıyor. Tiran’ın kuzeyinde yer alan bu mütevazı kasabada artık neredeyse hiç kimse yaşamıyor. Kasabada bir kafe var; fiyatları çok yüksek değil. Ancak bu fiyatlar bile yakındaki bakkaldan aldıkları birayı paylaşmayı tercih eden emeklilere pahalı geliyor. Enver Hoca döneminde, 1961’den 1979’a kadar Arnavutluk’un en önemli müttefiki olan “Çinli yoldaşlar” buraya askeri bir havaalanı inşa etmişti. Bugün eski pistin üzerinde, yüksek tel örgülü duvarlarla çevrili olan ve sürekli video kameralarla izlenen 12 metrekarelik prefabrik yapılardan oluşan bir yapı bulunuyor. Bir cezaevi biriminin de yer aldığı bu kamp, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen tarafından desteklenen Avrupa Birliği’nin yeni göç politikasının habercisi niteliğinde.

Von der Leyen, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin liderlerine gönderdiği bir mektupta bu kampı, “sorumlulukların üçüncü ülkelerle adil bir şekilde paylaşılmasına dayanan, geleneksel normların ötesinde bir düşünce örneği” diye nitelemişti. Komisyon Başkanı, sığınma prosedürlerinin AB sınırları dışına taşınması için uzun süredir mücadele ediyor. Henüz 2020 yılında, sığınma başvurularını Avrupa ülkeleri arasında dağıtan Dublin Tüzüğü’nün kaldırılmasını ve yerine “göçün yönetimine ilişkin yeni bir Avrupa sistemi” kurulmasını önermişti. Sivil toplum ağı Migreurop bu durumu, “sığınmacıları karşılama konusunda dayanışma gösteren Avrupa” yerine, “sürgün edilen insanları uzak tutma konusunda dayanışma gösteren Avrupa” yaratma arzusu şeklinde değerlendiriyor. (1)

Bu tercih, Avrupa Parlamentosu tarafından 2024 yılında onaylanan ve 12 Haziran 2026’da yürürlüğe giren Avrupa Göç ve İltica Paktı’yla da teyit edildi. Söz konusu pakt, sınır kontrollerinin AB dışına taşınması uygulamasını yaygınlaştırıyor ve iltica talepleri reddedilen kişiler için Avrupa Birliği dışında “geri dönüş merkezleri” açılabilmesine olanak tanıyor. 15 AB ülkesi ise daha ileri adımlar atılmasını istiyordu. 15 Mayıs 2024 tarihinde Avrupa Komisyonu’na bir mektup yazan bu ülkeler, “göçmenleri açık denizde tespit etmeye, durdurmaya, tehlike durumunda kurtarmaya ve onları AB dışındaki ortak bir ülkede önceden belirlenmiş güvenli bir yere götürmeye yönelik mekanizmalar” geliştirmesini talep etti. (2) Mektubun imzacılarından olan Roma hükümeti, Gjader’deki tesislerin işlevini değiştirdi. (3) Kamp, sığınma talebi reddedilen kişiler için geri gönderme merkezine dönüştü; bu da tesisin yeni Pakt ile uyumlu olmasını sağlıyor. İtalyan Parlamentosu bu değişikliği Mayıs 2025’in sonunda onayladı ve Gjader’deki konteynerler dolmaya başladı.