İspanya Başbakanı Pedro Sanchez yazdı: Çok taraflılık kurtarılmalı

PEDRO SANCHEZ

İspanya Başbakanı.
Çeviri: BEYZA TOPÇU

Kimse bir tomar kâğıt görünce davranışını değiştirmez. Ta ki biri bunun para olduğunu söyleyene kadar.

Kurumların nasıl işlediğine kafa yoran en etkili filozoflardan biri olan John Searle, çok derin bir gerçeği açıklamak için bu basit örneği kullanıyordu: Toplumsal dünyanın büyük kısmı, yalnızca biz onun varlığı üzerinde uzlaştığımız için var. Harita üzerindeki bir çizgi sınıra dönüşür. Bir anlaşmada yazıya geçirilen kelimeler de bağlayıcı yükümlülükler doğurur. Ve daha önce de belirtildiği gibi, bir parça kâğıt servete dönüşür.

Bu ortak kurgular toplumsal yaşamı mümkün kılar. Para da bunlardan biridir. Tıpkı çok taraflı sistem ve devletler arası ilişkileri düzenleyen uluslararası hukuk kuralları gibi. Ancak bu kurgulardan ilkini en ufak bir tereddüt olmadan kabul eden pek çok kişi, ikincisini hemen reddeder. Sebebi basit: Bazı kurgular gücü sınırlar. Kurallara dayalı düzeni terk etmek, diğer herkesin zararına olsa da bazılarının işine gelebilir.

Son yıllarda uluslararası düzen üzerindeki baskılar iki cephede yoğunlaştı. Bir yandan büyük ya da yükselen bazı güçler, mevcut normların içini boşaltıp kendi çıkarları doğrultusunda yeniden şekillendirebileceklerini düşünüyor. Bu eğilimin en acımasız hali savaşta görülüyor. Rusya’nın Ukrayna işgali, Gazze’deki yıkıcı soykırım, ABD’nin Venezuela’da ve şimdi de İran’da rejim değişikliğini amaçlayan tek taraflı girişimleri – en ufak bir uluslararası onay bile aranmadan yürütülen tüm bu operasyonlar – bazı hükümetlerin uluslararası sistemin bizzat temellerini açıkça sorguladığını gösteriyor. Aynı mantığı doğrudan savaş alanının dışında; ticaretin, teknolojinin ve hatta göç akışının silah olarak kullanılmasında da görebiliriz – bunlar giderek daha fazla rakipleri baskı altına almak ya da kendi jeopolitik çıkarlarına hizmet için birer silah olarak kullanılıyor.

BAZI LİDERLER, HUKUKU SAVUNMAK YERİNE SESSİZLİĞİ TERCİH EDİYOR

Öte yandan kurallara dayalı uluslararası düzen, siyasi liderler bu tür saldırılar karşısında uluslararası hukuku savunmak yerine sessizliği ve muğlaklığı seçtiğinde ağır şekilde sarsılıyor. Çatışmadan kaçınmaya çalışırken yatıştırma politikasına, yani kuralları çiğneyenlerin itidalli davranışla yumuşatılabileceğine dair yanlış bir kanıya kapılıyorlar. Kelimelerin uluslararası düzen üzerinde bombalardan daha az etkili olduğunu düşünüyorlar. Normlar söz konusu olduğunda dünyayı kelimeler şekillendirir. Orta ölçekli güçler uluslararası düzeni savunamaz hale geldiğinde – ya da daha da kötüsü onu terk ettiğinde – yalnızca bu düzenin aşınmasını hızlandırmış olurlar. Bu zafiyetleri gözden kaçmaz. Müttefikleri görür. Büyüklü küçüklü tüm devletler görür. Ve yeterli sayıda aktör normların artık hiçbir önemi kalmadığı sonucuna vardığında sistem parçalanmaya başlar. Bu güçler, kendilerini korumaya çalışırken tam da korktukları o kargaşayı yaratmış olurlar.