NEBAHAT KOÇ
Bugün filozof, şair, oyun yazarı Friedrich Schiller’in doğum günü. Bu vesileyle kentini, müzesini, evini gezeceğiz. Ancak öncesinde büyük ismin hayatına bir göz atalım. Alman klasik edebiyatının omurgasını oluşturan hatta Avrupa dünya edebiyatında çığır açan isimlerden Friedrich Schiller, 10 Kasım 1759 tarihinde Marbach am Neckar’da dünyaya geldi. Altı kardeşin tek erkek çocuğu olan büyük edebiyatçı hukuk, tıp eğitimi aldı. Ancak askeri disiplin veren akademiye dayanamayınca okuldan atıldı. 16 yaşında şiirle ilgilenmeye başladı. 17 yaşında ilk şiiri Akşam’ı, 22 yaş gibi hayatının başında ünlü eserlerinden Haydutlar’ı kaleme aldı. Sonrasında sıra sıra diğer eserleri geldi. Ancak tüm bu süreçler onun için hiç kolay olmadı. Şehirler arası kaçak yılları oldu, uzun seneler maddi zorluklar çekti. Kimi eserleri yasaklandı, cezaevinde yattığı da oldu. Tüm bunların üstüne yıllarca hastalıklarla boğuştu. Ve 45 yaşında hayatını kaybetti. Ancak ölümünden üç yıl önce soyluluk ünvanı aldı.
GOETHE İLE ENTELEKTÜEL ORTAKLIĞI
Özgürlük ve isyanın şairi Schiller eserlerinde insan onuru, estetik, özgürlük, adalet, güce karşı bireysel duruşları işledi. Kendisini ‘dünya vatandaşı’ olarak gördü. Yaşamında en dikkat çeken isim ise Goethe oldu. İletişimleri o kadar etkiliydi ki ikilinin entelektüel ortaklığının bir daha başka bir örneği görülmedi. Bu yararlı, öğretici, eleştirel diyalog Schiller’in eserlerine de yansıdı. Etkilendiği kişiler kadar usta ismin iz bıraktığı isimler de bir o kadar dikkat çekici. Dostoyevski, Turgenyev gibi dünyanın önde gelen yazarları bu isimler arasında. Etkilediği bir başka isim de İtalyan besteci Guisepe Verdi oldu. Ünlü besteci, Schiller’den esinlenerek Don Carlos Operası’na imza attı. Yüzyıllar geçse de usta ismin özellikle tiyatro eserleri, Alman tiyatrosu ile dünya tiyatro tarihinin baş yapıtları niteliğinde olmayı sürdürüyor.
Gelelim o eserlerine… Schiller tiyatro oyunlarından tarihe kadar geniş yelpazede çok sayıda yapıta imza attı: Don Karlos, Maria Stuart, Haydutlar, Wilheim Tell, Hayaletgören, Ihlamurlar Altında Gezinti, Hile ve Aşk, Onursuz Suçlu, Boyun Eğme, Otuz Yıl Savaşları, Uçurtma Savaşı, Fizyolojinin Felsefesi… O eserlerinden bazıları.
ETKİLEYİCİ VE KEYİF VEREN BİR KENT
Artık büyük ismin kenti, doğduğu ev ve müzesine doğru yolculuğumuza çıkma vakti… Neckar Nehri’nin yukarılarına kurulmuş tarihi kasaba Marbach am Neckar, rengarenk göz alıcı tarihi evleri, dokusunu korumuş dar sokakları, üzüm bağları ile şirin bir kent. Ancak bu küçük yerleşim yeri, Schiller Ulusal Müzesi, Modern Edebiyat Müzesi ile Alman Edebiyat Arşivi olmak üzere önemli kültürel mekanlara ev sahipliği yapıyor. Müzeler, şehrin tepe noktasında. Ama bu gözünüzü korkutmasın kentin merkezine 10-15 dakika gibi kısa bir yürüme mesafesinde.
ÜÇ KATLI TARİHİ BİNA AMA…
Kentteki ilk durağım Schiller’in doğduğu ev. Niklastorstrasse’de yokuş başındaki ev de evin bulunduğu sokak da güzel mi güzel… Edebiyatçının doğduğu tarihi Alman mimarisindeki yarı ahşap yapı, yeşil panjurlarıyla göz kamaştırıyor. Yapının ön üst kısmında edebiyatçının burada doğduğu, doğum tarihinin yazdığı bir tabela asılı. Yine binanın ön tarafında bu kez aşağı kısımda sanatçının alüminyumdan portresi ve müzenin açık olduğu saat bilgileri yer alıyor.
Bu yapı, 1690 tarihine dayanan bir zanaatkar evi. Üç katlı göz kamaştıran bir bina olsa da edebiyatçı, zemin kattaki avuç içi kadar bir odada doğmuş. Annesi ve kardeşiyle sadece bu oda ve mutfaktan oluşan üç beş metrekarelik bir alanda dört yaşına kadar yaşamışlar. Müze görevlisi bu bilgileri verince şaşkınlığımı gizleyemedim. Bina Schiller’in ölümünün 100. yıl dönümünde 1859’da müzeye çevrilmiş. Müzenin üst katında ise edebiyatçının, ketenden yapılmış çocuk takımı, vaftiz şapkası, siyah incili ve saç bandıyla süslenmiş altın takı broşu, 1802 yılına ait armalı mührü gibi kişisel eşyaları yer alıyor. Yine anıtının bir kopyası, Kraliçe II. Elizabeth’in ziyaretini gösteren bir albüm de sergileniyor. Müzeden ayrılırken tekrar geleceğimi bilmiyordum. Diğer tarihi yerleri gezdikten sonra soluğu tekrar Schiller’in evinde aldım. Müze görevlisiyle bu kez çay eşliğinde tekrar kısa bir Schiller sohbetimiz oldu.
KENT DE BÜYÜK ŞAİRE HER YÖNÜYLE SAYGISINI GÖSTERİYOR
Kenti de edebiyat tarihine damga vurmuş oğluna değerini çeşitli şekillerde gösteriyor. Onuruna anıtlar dikilmiş, doğduğu yer hacılık olmuş. Ayrıca eserleri okullarda Alman edebi mükemmelliğinin örnekleri olarak öğretiliyor. Bir de yukarıdasaydığımız üç müzenin bulunduğu bölgeye de Schillerhöhe adı verilmiş. Buradaki, müzelerin tam karşısındaki parkta devasa boyutta Schiller Anıtı da yükseliyor.
Gelelim Ulusal Schiller Müzesi’ne. 1903 yılında açılmış müze. Burada sanatçının kişisel eşyaları, kitapları, aile yazışmaları, el yazmaları çok nadir olsa da önemli oyunlarının parça parça el yazmaları yer alıyor. Yine sergilenen eserler arasında kitapları, gazete küpürleri, edebiyatçının kendisinin, anne ve babasının tabloları, günlük eşyaları bulunuyor. Mektupları, özellikle de işlemeli zarfı, başı ağrıdığında kafasına sardığı kırmızı kurdelası, kadehi serginin dikkat çeken eserlerinden. Müzedeki Johann Heinrich Dannecker imzalı büstü ile Ludovike Simanovitz imzalı portresi görülmeye değer eserlerden sadece bazıları.
